سوئیس

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
سوئیس
  • Schweizerische Eidgenossenschaft  (آلمانجا )
  • Confédération suisse  (language?)
  • Confederazione Svizzera  (language?)
  • Confederaziun svizra  (language?)
  • Confoederatio Helvetica (CH)  (لاتینجه)
بایراق Coat of arms
ملی مارش: (traditional)
"Unus pro omnibus, omnes pro uno" (لاتینجه)
"One for all, all for one"
ملی شعار: "Swiss Psalm"
یئری خریطه‌ده  Switzerland  (green)in Europe  (green & dark grey)
یئری خریطه‌ده  Switzerland  (green)

in Europe  (green & dark grey)

پایتخت None (de jure)
برن (de facto)[note ۱][۱][۲]
۴۶°۵۷′ قوزئیده ۷°۲۷′ دوغودا / ۴۶.۹۵۰° قوزئیده ۷.۴۵۰° دوغودا / 46.950; 7.450
Largest city زوریخ
رسمی دیل‌(لر) آلمان دیلی (63.5%)
فرانسه دیلی (22.5%)
ایتالیا دیلی (8.1%)
رومانش دیلی (0.5%)
ملیت اینگیلیسجه: Swiss‎,
(آلمانجا:Schweizer(in)‎),
(فرانسه‌جه:Suisse(sse)‎),
(ایتالیاجا:svizzero/svizzera, or elvetico/elvetica‎),
شابلون:Lang-rm
حکومت Federal multi-party directorial republic with thorough elements of direct democracy
 -  Federal Council
 -  Federal Chancellor Walter Thurnherr
قانون‌قوْیان Federal Assembly
 -  Upper house Council of States
 -  Lower house National Council
History
 -  Foundation date حدود 1300[note ۲] (traditionally 1 August 1291) 
 -  Peace of Westphalia 24 October 1648 
 -  Restoration 7 August 1815 
 -  Federal state 12 September 1848[۳] 
مساحت
 -  بوتون ۴۱٬۲۸۵ km2 (135th)
۱۵٬۹۴۰ sq mi
 -  سۇ (%) 4.2
جمعیت
 -  September 2016 تخمین 8,364,100[۴] (99th)
 -  2013 census 8,139,600[۵]
 -  تراکم 198/km2 (65th)
۴۷۷٫۴/sq mi
GDP (PPP) 2016 estimate
 -  Total $493.126 billion[۶] (39th)
 -  Per capita $59,150[۶] (9th)
GDP (nominal) 2016 estimate
 -  Total $651.770 billion[۶] (19th)
 -  Per capita $78,179[۶] (2nd)
Gini (2014)  28.5[۷]
low ·18th
HDI (2014) افزایش 0.930[۸]
very high ·3rd
پول بیریمی Swiss franc (CHF)
چاغ بؤلگه‌سی CET (UTC+1)
 -  یای (DST) CEST (UTC+2)
ایل‌سایار دوروشوغو dd.mm.yyyy (AD)
سۇروش آخیشی right
تلفوْن کوْدو +41
Patron saint St Nicholas of Flüe
ISO 3166 code CH
اینترنت اتکی .ch
Website
https://www.admin.ch

سوئیس ( آلمانجا : Schweiz، فرانسه‌جه : Suisse ، ایتالیاجا : Svizzera ، لاتین‌جا : Confoederatio Helvetica ) یادا رسمی آدیلا سوئیس کونفدراسیونو، 26 کانتون‌دان اولوشان بیر فدرال چمهوریت‌دیر. سوئیس‌ین باشکندی برن و ان بؤیوک ایله اؤنم‌لی شهرلری ژینیو ایله زوریخدیر.
بو اؤلکه باتی اوروپادا اولاراق، قوزئی‌دن آلمانلا، گونئی‌دن ایتالیا ایله، باتی‌دان فرانسه، دوغودان ایسه اوتریش و لیختین‌ایشتاینلا قونشودور. اوْرتا آوروپادا آلپ داغلاریندا و دنیزه ساحلی اوْلمایان بیر اؤلکه‌دیر. تاریخی اوْلاراق بیر کونفدراسیا اوْلان اؤلکه ۱۸۴۸-جی ایلدن بری بیر فدراسیادیر. بانک‌چی‌لیق و مالییه قیسمتلاریندا چوْخ گۆج‌لو بیر ایقتصادیاتا صاحیب اوْلان سوئیس اۇزون مدت‌دیر سیاسی و ساواش طرف‌سیزلیک عنعنه‌سینه مالیک‌دیر. بۇ سببلره گؤره بیر چوْخ بینلخالق تشکیلاتلارین تدبیرلری بۇ اؤلکه‌ده کئچیرلیر. اؤلکه‌نین رسمی آدی لاتینجا اوْلان Confoederatio Helvetica, Helvetler کونفدراسیاسی معناسینی وئرمک‌ده‌دیر. دؤرد رسمی دیل‌دن هر هانسی بیرینه اؤنجه‌لیک وئرمه‌مک مقصدی ایله لاتینجا ایستیفاده ائدیلیر.

کؤکن[دَییشدیر]

آد[دَییشدیر]

تاریخ[دَییشدیر]

ایلک چاغ[دَییشدیر]

اسکی سوئیس کونفدراسیونو[دَییشدیر]

اسکی سوئیس کونفدراسیونونون نقشه‌سی

ناپلئون چاغی[دَییشدیر]

فدرال دؤلت[دَییشدیر]

چاغداش[دَییشدیر]

جغرافیا[دَییشدیر]

سوئیس‌ین توپوقرافی نقشه‌سی

۴۱.۲۸۵ مربّع کیلومتر لیک ساحیل سیز سوئیس نیسبتاً کیچیک بیر اؤلکه‌دیر. ۷،۴ میلیونلوق اهالییه صاحیب اوْلان اؤلکه‌ده اهالی سیخ‌لیغی مربّع کیلومتر ه ۱۸۲ نفردیر. سوئیس‌ده اۆچ اساس ویلایت واردیر : سوئیس آلپلاری، سوئیس پلاتوسو، و ژورا داغلاری. آلپلار، اؤلکه‌نی اوْرتا و جنوبون‌دان قت ائدن یۆکسک سیرا داغلاری‌دیر. سوئیس آلپلارینین یۆکسک دوروکلاری آراسیندا (ان یۆکسک زیروه‌سی ۴.۶۳۴ مترلیک دوفوور زیروه‌سی‌دیر) بعضیلرینده بوزلاق اوْلان سای‌سیز وادی یئر آلیر. بورادان منبع یینی گؤتورن رئین، ، اینن، آاره و تیجینو کیمی آوروپانین باش‌لیجا چایلاری جنوره گؤلو، زوریخ گؤلو، نوکهاتل گؤلو و کونستانز گؤلو کیمی گؤللره تؤکولور. اؤلکه‌نین داها سیخ اهالییه صاحیب اوْلان شیمال حیصّه ‌سی داها دوزن‌لیک ده اوْلسا شیمال-غرب‌ده اوْلان داها کیچیک ژورا داغلاری کیمی داغلیق دا اوْلا بیلر. سوئیس‌نین ایقلیمی عمومیت‌له مۆلاییم اوْلسا دا یۆکسک داغلارداکی چتین‌لیک‌لی شرطلردن سوئیس‌نین جنوب اۇجون‌داکی ایستی آرالیق دنیزی ایقلیمینه قدر بؤلگه‌دن بؤلگه‌یه دییشیک‌لیک گؤستریر. یۆکسک داغلارلا آیریلان بیر چوْخ وادی‌نین وارلیغی سببی‌له سوئیس‌نین اکوسیستملری چوْخ حسّاس‌دیر و آز قالا هر وادی‌ده اؤزونه خاص اکولوژیلار میدانا گلمیشدیر. داغلیق بؤلگه‌لرده ده دیگر یۆکسک‌لیکلرده تاپیلمایان زنگین بیر بیتکی اؤرتویو واردیر.

هاوا دورومو[دَییشدیر]

دوغال قایناق‌لار[دَییشدیر]

سیاست[دَییشدیر]

ایکی پالاتالی سوئیس مجلیسی فدرال مجلیس، فدرال شورادان آیری اوْلاراق تمل اقتدار مرکزین‌دن عبارت‌دیر. فدرال مجلیسی میدانا گتیرن ایالتلر شوراسی و میلّی شورا قانون چیخارماق دا داخیل اوْلماق اۆزره هر باخیم‌دان برابر گۆجه مالیک‌دیر. ۱۹۹۹-جو ایل آنا یاساسینا گؤره، فدراسییایا اؤزل اوْلاراق نماینده ائدیلممیش بۆتون گۆجلر کانتونلارین الینده‌دیر. ایالتلر شوراسینین ۴۶ عضوو (هر کانتون‌دان ایکی و یاریم کانتون‌دان بیر اوْلماق اۆزره) بیر باشا هر کانتون‌دا سئچیلیر. میلّی شورانین ۲۰۰ عضوو ایسه نیسبی تمثیل اساسلارینا سؤی‌کنه‌رک سئچیلر. هر ایکی مجلیسه سئچیلنلرین وظیفه مۆدّتی ۴ ایلدیر. رفرندوملار یولویلا هر وطنداش فدرال حکومت طرفیندن قبول ائدیلمیش قانونلارین اعتبارلی‌لیغینی سورغولایا بیلر و فدرال آنا یاسایا دوزلتمه ائدیلمه‌سینی ایسته‌یه بیلر. بۇ حاقلار سوئیس‌نی دۇغرودان دموکراتییا اۇیقولاما اوْلونان بیر اؤلکه اوْلماسینی گؤستریر.

حزب‌لر[دَییشدیر]

اداری بؤلونوش[دَییشدیر]

خارجی ایلگی‌لرله اولوسلارآراسی قوروم‌لار[دَییشدیر]

اوردو[دَییشدیر]

سوئیس اوردوسونون ساواش اوچاغی













حقوق[دَییشدیر]





اقتصاد[دَییشدیر]


اۇلاشیم نقلیات[دَییشدیر]

سوئیس‌ده ۶۴.۸۵۵ کیلومتر قۇرو یوْلو وار. بۇنون ۱.۰۵۷ کیلومتر ی میللت لر آرا‌سی قۇرو یوْلو شبکه‌سینه باغلیدیر. دمیر یوْللارینین عۆمومی اۇزون‌لوغو ۴.۹۹۱ کیلومتر-دیر.

ساغلام‌لیق[دَییشدیر]

سوئیس‌ده یاشایان هر کسین اؤزل سیغورتا شیرکتلریندن و صحیّه سیغورتا‌سی وئرن تشکیلاتلاردان بیر اۇنیورسال صحیّه سیغورتا‌سی ائتدیرمه‌سی ضروری‌دیر. سیستمین خرجی یۆکسک نیسبتلرده اوْلما‌سینا باخمایا‌راق، سیستم صحیّه چیخیشلاری باخیمیندان دیگر آوروپا اؤلکه‌لری ایله مؤ قایسه‌ده سوئیس ان ایگیلریندن‌دیر. ۲۰۰۶-جی ایلین آراشدیرمالارینا گؤره سوئیس حیات گؤزلمه‌سی قادینلار اۆچون ۸۴ ایل و کیشی لر اۆچون ایسه ۷۹ ایلدیر.دۆنیا اۆزرین‌ده‌کی ان یۆکسک حیات کیفیتی سوئیس‌ده تاپیلار. آنجاق، اۆدم (عۆمومی داخیلی محصول) خرجلری‌نین% ۱۱.۵' (۲۰۰۳) صحیّه خرجلمه‌لرینه گدر. ۱۹۹۰-جی ایلدن بری داواملی بیر آرتیم تامین خیدمتلرین یۆکسک قیمتلره چاتدیغی گؤرولمک‌ده‌دیر. یاشلانان اها‌لی و یئنی صحیّه تکنولوژیلاری ایله صحیّه خرجلری احتیماللا آرتماغا داوام ائده‌جک.

توپلوم‌بیلیمی[دَییشدیر]

دیل[دَییشدیر]

سوئیس‌ین دیلسل نقشه‌سی
رسمی دیللر سوئیس ده (۲۰۱۷):      آلمان دیلی (63.5%)      فرانسه دیلی (22.5%)      ایتالیا دیلی (8.1%)      رومانش دیلی (0.5%)

جمعیت[دَییشدیر]

۱۹۷۰ - ۲۰۰۵-جی ایللر آراسیندا اهالی آرتیمی دینامیکاسی، مین نفرله: ۲۰۰۸-جی ایل قیمتلندیریلیمه‌سینه گؤره عۆمومی اهالی سایی 7058000 نفردیر. اهالی‌نین یاش ترکیب: ۰—۱۴ یاش: ۱۵،۸ % ۱۵—۶۴ یاش: ۶۸،۲ % ۶۵ یاش‌دان بؤیوک: ۱۶ % اهالی‌نین اوْرتا یاشی اوْرتا: ۴۰،۷ نفرلر: ۳۹،۶ قادینلار: ۴۱،۷

دین[دَییشدیر]

گلاروس کیلیساسی

سوئیس‌ده ان مشهور دین ۴۴ % ایله روم کاتولیک کلیسا‌سی‌دیر. آردین‌دان ۳۸،۵ % ایله پروتستانت‌لیق گلیر. گؤچمن(مهاجیر)لار ایله بیرلیکده ۴،۳% لیک بیر موسلمان اهالی ایله ۱،۸% لیک بیر اوْرتودوکس اهالی ده یرلشمیش‌دیر. فرقلی دیللره صاحیب بیر اهالییه صاحیب اوْلان سوئیس‌نین ثابت‌لیک‌لی و بیطرف بیر اؤلکه اوْلماسی، بۇ اؤلکه‌نین بیر کونسنسوس یا دا آهنگ دؤولتی اوْلاراق تعیین اوْلونماسینا گتیریب چیخارمیش‌دیر.

فرهنگ[دَییشدیر]

دب‌لر[دَییشدیر]

ادبیات[دَییشدیر]

باسین ایله مدیا[دَییشدیر]

ایدمان[دَییشدیر]

یئمک[دَییشدیر]

گؤرونتولر[دَییشدیر]

شهرلر[دَییشدیر]

بیرده باخ[دَییشدیر]

قایناق‌لار[دَییشدیر]

  1. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام Bundesstadt وارد نشده‌است
  2. Holenstein, André (2012). «Die Hauptstadt existiert nicht» (in German) (PDF) (152: Sonderfall Hauptstatdtregion): 16–19. DOI:10.7892/boris.41280. یوْخلانیلیب20 December 2015. “Als 1848 ein politisch-administratives Zentrum für den neuen Bundesstaat zu bestimmen war, verzichteten die Verfassungsväter darauf, eine Hauptstadt der Schweiz zu bezeichnen und formulierten stattdessen in Artikel 108: «Alles, was sich auf den Sitz der Bundesbehörden bezieht, ist Gegenstand der Bundesgesetzgebung.» Die Bundesstadt ist also nicht mehr und nicht weniger als der Sitz der Bundesbehörden.”
  3. A solemn declaration of the Tagsatzung declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. A resolution of the Tagsatzung of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the Federal Council, which took place on 16 November 1848.
  4. Recent monthly and quarterly figures: provisional data. Population and Households Statistics (STATPOP). Swiss Federal Statistical Office, Swiss Confederation. یوْخلانیلیب24 March 2015.
  5. Population – Key figures: Main indicators. Swiss Federal Statistical Office, Swiss Confederation. یوْخلانیلیب24 March 2015.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ Switzerland. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب12 April 2016.
  7. Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب4 December 2015.
  8. Global Launch of 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (UNDP) (14 December 2015). یوْخلانیلیب20 December 2015.

ائشیک باغلانتی‌لار[دَییشدیر]


قایناق خطاسی برچسب <ref> برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="note"/> یافت نشد یا </ref> بسته یافت نشد.